Thứ Sáu, 10 tháng 2, 2017

48 kỹ năng sống cần dạy cho con


Không biết cách đi xe đạp, bơi lội và buộc dây giày, trẻ em ngày nay dường như làm chủ các trò game giỏi hơn kỹ năng sống cần thiết.

Tại sao cần học cách thắt dây giày khi bạn có thể chơi video game? Trẻ em ngày nay thành thạo sử dụng chuột máy tính, mở một trang web và tìm kiếm các ứng dụng trò chơi trên điện thoại của bố mẹ. Nhưng nhiều trẻ không biết làm thế nào để buộc dây giày hay nấu một món đơn giản.

Một nghiên cứu gần đây với 2.200 bà mẹ trên thế giới cho thấy:

- 44% trẻ 2-3 tuổi biết chơi game máy tính trong khi 43% có thể đi xe đạp.
- 22% trẻ 4-5 tuổi có thể sử dụng một ứng dụng trên điện thoại thông minh, trong khi chỉ 14% trẻ biết buộc dây giày.
- 25% trẻ nhỏ biết mở một trang web trong khi chỉ 20% biết bơi.

Những con số này không có gì đáng ngạc nhiên nhưng gợi lên nỗi buồn nhỏ. 

Dưới đây là những kỹ năng trong cuộc sống bố mẹ có trách nhiệm dạy con, bằng việc làm của chính mình hằng ngày. Đó không phải là những kỹ năng học thuật như đọc, viết - thứ mà trẻ nào cũng học tại trường hay những kỹ năng liên quan đến công nghệ, bởi ngày nay dường như nhiều trẻ còn "dạy" bố mẹ về cách sử dụng điều khiển TV, cách tải các ứng dụng trên điện thoại...

Hãy dạy làm sao để khi trưởng thành con bạn hoàn toàn làm chủ những kỹ năng tối thiểu dưới đây:

1. Buộc dây giày.

2. Bơi.

3. Đánh răng và dùng chỉ nha khoa hằng ngày.

4. Đi xe đạp.

5. Lộn nhào.

6. Thả diều.

7. Dọn giường.

8. Ăn uống lịch sự tại bàn ăn.

9. Nói "xin phép" và "cảm ơn".

10. Nấu một bữa ăn.

11. Bôi kem chống nắng.

12. Khâu cúc áo/quần.

13. Biết xì mũi vào khăn giấy.

14. Vệ sinh cơ thể từ trước ra sau.

15. Biết đóng đinh.

16. Chơi thể thao.

17. Viết thư cảm ơn.

18. Là quần áo.

19. Lựa chọn thức ăn tốt cho sức khỏe.

20. Tự kiểm soát bản thân.

21. Giải quyết tình huống khó.

22. Giặt đồ.

23. Trồng cây gì đó, chẳng hạn trồng hoa.

24. Tạo sổ ghi chép thu chi và cân bằng các khoản này.

25. Tự tin.

26. Luộc gà.

27. Nói trước nhóm người.

28. Dọn sạch đống bừa bãi.

29. Học cách tự làm bài.

30. Tắt đèn trước khi ra khỏi nhà.

31. Nặn mụn đúng cách.

32. Quan hệ tình dục an toàn.

33. Tiết kiệm tiền và chi tiêu khôn ngoan

34. Nhìn vào mắt người đối diện khi nói chuyện.

35. Gói một món quà.

36. Loại bỏ vết bẩn do dính chocolate.

37. Thắt cà vạt.

38. Đọc báo.

39. Quan tâm đến những người kém may mắn.

41. Xử lý tình huống bất ngờ khi lái xe.

42. Thay lốp xe.

43. Đỗ xe đúng quy định.

44. Sử dụng bình cứu hỏa.

45. Nướng một chiếc bánh.

46. Dựng một chiếc lều.

47. Chọn lựa trái cây chín.

48. Nhìn vào mặt tích cực của vấn đề.                      

Cảm hoá học sinh cá biệt



Năm học 1998-1999, tôi chủ nhiệm lớp chọn của trường. Thú thật, làm chủ nhiệm toàn học sinh (HS) giỏi mọi việc đều trơn tru, giờ chủ nhiệm không có cảnh bắt HS làm kiểm điểm hay quở phạt ai nên cả thầy và trò đều thấy nhẹ nhàng.

Nhưng một tháng sau, Ban Giám hiệu dắt hai HS dạng cá biệt của một lớp vừa giải tán xuống lớp buộc tôi phải nhận để “cùng nhau chia sẻ với các lớp khác”. Qua tìm hiểu, tôi được biết em Bình nhà ở xã xa thị trấn, gia đình trước đây gửi vào học để cách ly với đám bạn xấu chơi chung trong lớp. Nào ngờ, đến trường mới, em lại ngỗ nghịch, nhiều lần giáo viên chủ nhiệm mời gia đình nhưng chứng nào tật nấy, riết rồi gia đình cũng không quan tâm đến. Còn Cường, ngay từ nhỏ gia đình cho em đi bán bánh mì dạo do gia đình lúc đó khó khăn. Hiện hoàn cảnh gia đình đã ổn định nhưng do quen “nghề”, ra đời sớm nên em sớm nhiễm thói hư tật xấu bên ngoài, thích bán bánh mì dạo hơn học.

Kể từ khi xuất hiện hai em, thứ hạng thi đua hàng tuần của lớp cứ tụt dần. Nhiều HS trong lớp nóng ruột đề nghị tôi nên tìm cách “tống khứ” hai em ra khỏi lớp hoặc mời gia đình trả về nhà. Tôi hiểu, với những em này, đòn roi chẳng có tác dụng gì nên tìm cách thuyết phục bằng nhiều cách. Thật tình cờ, cha mẹ của một em trong lớp nhà có 10 công vườn trồng cam, bưởi có nhã ý mời lớp tổ chức một chuyến dã ngoại đến đây. Các em HS giỏi rất ý tứ trong việc vào vườn nên dè dặt trong việc hái trái cây. Hai em cá biệt thấy vậy nên cũng không dám tự tung tự tác. Khi thầy trò cùng nhau ngồi ăn trái cây, tôi kể những câu chuyện giáo dục nhẹ nhàng, vui vui làm cho các em thích thú. Còn Bình và Cường cứ ngượng ra mặt bắt đầu tỏ thái độ hòa đồng với lớp. Một tuần sau, Cường báo tin mẹ em Bình vừa qua đời. Nghe tin ấy, tôi bảo Cường dẫn tôi và một số HS đến nhà dự lễ tang. Cường ấp úng: - Thưa thầy, nhà bạn Bình xa lắm. Tôi nói: - Xa bao nhiêu thầy cũng đi. Thế rồi cả nhóm đạp xe đi gần 10 cây số, trong đó đường ruộng đã hơn một nửa. Đó là chưa kể cả thầy và trò vất vả rinh xe qua những cây cầu khỉ. Khi thấy tôi, Bình tái mặt sợ tôi kể những chuyện không hay về em cho gia đình biết. Nhưng không, sau những thủ tục với người quá cố, tôi chỉ nói những chuyện tốt của Bình và động viên gia đình nên tạo điều kiện để em học hành, thi đỗ tốt nghiệp cuối năm. Bình đứng gần đó lặng người, quay mặt chỗ khác giấu đi những giọt nước mắt.

Không hiểu sao kể từ hôm ấy, hai em tỏ ra ngoan ngoãn, ít vi phạm hơn. Năm đó, lớp tôi đỗ tốt nghiệp THPT 100%. Ngày chia tay lớp, Bình và Cường nán lại cuối cùng gặp riêng tôi rơm rớm nước mắt: - Chúng em cám ơn thầy rất nhiều. Nhờ thầy mà chúng em thi đậu tốt nghiệp. Tôi tỏ vẻ ngạc nhiên: - Thầy có giúp vì các em đâu? Chính các em tự cố gắng thôi mà. - Thưa thầy, chính những câu chuyện thầy kể, chính sự quan tâm hết mực của thầy làm cho những thằng chai lì như chúng em cũng phải mềm ra.

Nói xong, cả hai òa lên khóc như những đứa trẻ làm tôi cũng mủi lòng. Sau này tôi được biết dù các em không vào được ĐH nhưng giờ có việc làm ổn định, thu nhập nuôi đủ gia đình. Từ câu chuyện của hai em, tôi mới ngộ ra rằng, tấm lòng trong sáng, sự gần gũi thương yêu và thái độ chuẩn mực của người thầy cũng có thể cảm hóa được những HS bị xem là cá biệt.                      

Người thầy trong nền giáo dục hiện đại


Trong hệ lụy quy chiếu hiện nay, nền giáo dục hiện đại với phương pháp sư phạm tiên tiến đề cao sự học, cho nên phải lấy người học chứ không phải người thầy làm nhân vật trung tâm trong nhà trường. Nhưng, nếu từ chỗ phê phán sự lạc hậu trong nền giáo dục cũ gán cho người thầy quyền uy tuyệt đối, biến giáo dục thành quá trình truyền đạt và tiếp thu hoàn toàn thụ động. Mà cực đoan đi đến phủ nhận vai trò then chốt của người thầy đối với chất lượng giáo dục, sẽ là một sai lầm nghiêm trọng và tai hại.

Vai trò của người thầy trong giáo dục hiện đại

Thật ra các yêu cầu về phương pháp giáo dục, lấy người học làm trung tâm đã được nêu ra từ nhiều thế kỷ trước, sở dĩ gần đây được nhấn mạnh, đặc biệt là do bước vào kinh tế tri thức thì việc rèn luyện tính năng động sáng tạo cho người học được nhìn nhận là cấp thiết hơn bao giờ hết. Nhưng đó chỉ là nói về các phương pháp người thầy cần cập nhật, áp dụng để nâng cao hiệu quả giảng dạy, chứ không phải vì những phương pháp ấy mà giảm nhẹ vai trò của người thầy. Không phải chỉ bằng lý luận chung mà bằng các công trình nghiên cứu khoa học cụ thể, đã khẳng định người thầy là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục. Chính phẩm chất và năng lực của đội ngũ người thầy, tạo nên sự khác biệt về kết quả giáo dục giữa trường này với trường khác… Trong một tài liệu, giới thiệu khá đầy đủ về phương pháp dạy học lấy HS làm trung tâm, tác giả R. Batliner đã khẳng định: “GV là yếu tố chủ chốt quyết định việc dạy và học có chất lượng”. Ngay cả khi một quốc gia tiến hành cải cách giáo dục thì chính đội ngũ người thầy sẽ là người đưa các yêu cầu, nội dung, phương pháp… của chương trình giáo dục mới vào đời sống học đường. Gánh nặng cải cách giáo dục luôn đặt lên vai đội ngũ người thầy là trước hết.

Điều này cũng dễ hiểu, vì loại trừ những trường hợp xuất chúng đặc biệt, còn đối với số đông người học, từ HS tiểu học cho đến SV ĐH, nhờ có thầy mà phát huy và phát triển nội lực cá nhân. Nói đến chất lượng, hiệu quả giáo dục là nói tới phần nội lực gia tăng được của người học nhờ giáo dục mà có, chứ không phải những nội lực sẵn có. Tuy rằng có nhiều cách học không cần có thầy trực tiếp, nhất là trong thời đại thông tin ngày nay nhưng cách học hiệu quả nhất, tiết kiệm được thời gian, đỡ tốn công mày mò, lòng vòng tìm hướng đi… là học với thầy, nhất là với thầy giỏi. Tất nhiên, thầy không phải là nhân tố duy nhất nhưng xét cho kỹ, có thể nói không có nhân tố đơn lẻ nào quan trọng hơn.

Gần đây, có ý kiến cho rằng không phải người thầy, mà chương trình đào tạo mới là yếu tố quyết định nhất đối với chất lượng giáo dục. Nếu bài toán về chất lượng giáo dục đơn giản như thế thì chỉ cần cải tiến chương trình giáo dục, thậm chí bê nguyên xi chương trình của một quốc gia tiên tiến hay chương trình đào tạo của một số trường nổi tiếng trên thế giới là giải quyết được vấn đề chất lượng giáo dục của ta. Đáng tiếc, thực tế không phải như vậy, không có đội ngũ thầy giỏi thì làm sao xây dựng được, thực hiện được và áp dụng được chương trình đào tạo tốt.

Xây dựng chuẩn người thầy trong đổi mới giáo dục

Với vai trò là yếu tố chủ chốt, quyết định việc dạy và học có chất lượng thì đổi mới hay cải cách giáo dục phải bắt đầu từ cải cách đội ngũ người thầy. Đây là điều kiện tiên quyết để tổ chức thực hiện các mục tiêu mới và chuẩn mới của chương trình giáo dục khi đã đổi mới.

Cải cách đội ngũ người thầy thực chất là nhằm tới hai nhóm vấn đề căn bản: Những yêu cầu mới gì trong nền giáo dục hiện đại người thầy phải có?; Những điều kiện cần và đủ nào để người thầy có thể thực hiện và đáp ứng được các yêu cầu mới đó? Nói một cách ngắn gọn là người thầy phải làm gì và phải làm như thế nào?

Người thầy là nhà chuyên môn trong nghề dạy học; là người mô phạm về phẩm cách để HSSV noi theo; là người lãnh đạo, chịu trách nhiệm về những quyết định của mình trong lớp học. Trong nền giáo dục hiện đại, theo xu hướng chung về tính minh bạch trong theo dõi, giám sát và đánh giá, cùng với việc đưa vào các chuẩn về kiến thức và kỹ năng trong chương trình giáo dục, người ta cũng đưa vào các chuẩn về người thầy.

Người thầy, dù là người truyền thụ kiến thức một chiều theo phương pháp cũ hay là người dẫn dắt người học, trong việc chiếm lĩnh tri thức theo phương pháp mới, bao giờ cũng là tấm gương đạo đức để HSSV noi theo. Vì vậy, chuẩn mực tiên quyết đối với người thầy là sự mô phạm về đạo đức. Tuy nhiên, các chuẩn mực về đạo đức người thầy ở từng cấp học và trình độ đào tạo… lại có những mức độ, yêu cầu khác nhau, cần phải xác định được các chuẩn mực đạo đức cơ bản: Sự tôn trọng người khác; lòng nhân hậu; sự nghiêm minh và công bằng; tính lương thiện và ngay thẳng… làm căn cứ để người thầy soi mình, xem xét, điều chỉnh và hoàn thiện đạo đức nghề nghiệp trước con mắt của người học, đồng nghiệp, phụ huynh và làm cơ sở để cụ thể hóa thành các hành vi đạo đức đối với từng cấp học và trình độ đào tạo mà người thầy phải tuân theo.

Sau chuẩn mực tiên quyết về đạo đức, người thầy cần phải đạt đến những chuẩn mực về kiến thức, kỹ năng và thái độ. Nội dung cốt lõi của các chuẩn này là sự toàn tâm, toàn ý với người học và nghề dạy học; nắm vững chuyên môn, nghiệp vụ; trách nhiệm quản lý và giám sát việc học của HSSV; tinh thần học tập liên tục để nâng cao hiệu quả và kết quả dạy học; tác phong đi đầu trong các quan hệ phối hợp với đồng nghiệp, phụ huynh và cộng đồng.

Nói một cách ngắn gọn về chuẩn mực người thầy là xây dựng được một đội ngũ các nhà giáo giỏi, yêu nghề và mô phạm về phẩm cách.

Để xây dựng được một đội ngũ những người thầy như trên thì phải tổ chức có hiệu quả công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ người thầy. Đây là trách nhiệm của Nhà nước mà cụ thể là các cơ quan quản lý giáo dục. Các cơ quan này phải có chính sách và giải pháp để thu hút được người giỏi vào nghề dạy học và giữ được họ trong nghề. Muốn vậy, trước hết là vấn đề tạo động lực cho người thầy, nâng cao vị thế xã hội của người thầy trong nhận thức xã hội và chính sách quốc gia; là chế độ chính sách, đặc biệt là chính sách về lương, thưởng, thăng tiến, phát triển chuyên môn, đánh giá đãi ngộ phù hợp; cải thiện điều kiện làm việc, tài liệu và thiết bị dạy học.

Nền giáo dục quốc dân của ta nói chung và giáo dục đại học nói riêng, đang thể hiện nhiều bất cập, tụt hậu xa so với các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới. Có nhiều vấn đề đặt ra mà trong đó, một trong những nguyên nhân cốt lõi là chính sách chăm lo đời sống cho người thầy quá bất cập. Một mặt vẫn nói, “tôn sư trọng đạo”, một mặt chi cho thầy giáo đồng lương không đảm bảo một mức sống tối thiểu bình thường, chưa nói là tử tế. Để rồi buộc họ phải xoay xở kiếm thêm thu nhập bằng mọi cách (dạy thêm, làm thêm ngoài giờ, làm nghề tay trái), phải bươn chải để sống mà làm nghề trong một môi trường đòi hỏi phải toàn tâm, toàn ý mới làm tốt được nhiệm vụ. Có thể nói không quá đáng, hầu hết mọi căn bệnh tiêu cực, tàn phá giáo dục trong mấy thập kỷ qua, đều có nguồn gốc ở chính sách lương, thu nhập của người thầy.                   

Hiểu tuổi “khó bảo”, “tuổi khủng hoảng”, “tuổi bất trị” ... để có cách giáo dục phù hợp


Tuổi thiếu niên, tuổi của học sinh trung học, là lứa tuổi của trẻ từ 10 đến 11, 11 đến 15 tuổi, ứng với giai đoạn bắt đầu chuyển từ tuổi trẻ em sang tuổi thanh niên. Theo ý kiến của các nhà giáo dục ở tất cả các quốc gia trên thế giới, đây là giai đoạn tuổi “khó bảo”, “tuổi khủng hoảng”, “tuổi bất trị”...

Những hành vi không mong đợi

PGS.TS Võ Thị Minh Chí (Viện Nghiên cứu sư phạm - Trường ĐH Sư phạm Hà Nội) – cho biết: Thời gian khoảng 10 năm trở lại đây, trên các phương tiện thông tin đại chúng, xã hội được biết đến rất nhiều hành vi “không mong đợi” (bạo lực, hành vi vi phạm pháp luật…) trong giới học sinh, đặc biệt là học sinh ở tuổi thiếu niên.

Chẳng hạn, trong số trẻ có hành vi phạm pháp: gây rối loạn trật tự công cộng, cố ý gây thương tích, lừa đảo, cướp tài sản, huỷ hoại tài sản, phá huỷ các công trình quan trọng an ninh quốc gia, trộm cắp, trẻ học từ lớp 6 đến lớp 9 chiếm 74.33%;

Số trẻ phạm pháp (do nghiện, chưa nghiện internet) trong trại giáo dưỡng số 2 - V26 ở tuổi thiếu niên là 94%, trong đó chưa kể đến các em ở lứa tuổi này cũng vi phạm pháp luật nhưng được cha mẹ xin về về để giáo dục tại gia đình hoặc do mới vi phạm lần đầu nên chịu sự quản lý của địa phương.

Con số học sinh học trong các trường giáo dưỡng ngày càng tăng theo các năm. Những con số và hành vi “phi đạo đức” của trẻ thiếu niên là cảnh báo cho xã hội, cho các nhà giáo dục, cho những người làm cha, làm mẹ, cho tất cả những ai quan tâm đến giáo dục thế hệ trẻ.

PGS.TS Võ Thị Minh Chí cho biết: Ở tuổi thiếu niên thường xuất hiện các rối loạn tâm lý đặc trưng. Nếu như các rối loạn phát triển tâm lý đã xuất hiện từ trước, thì đến tuổi thiếu niên, chúng cũng sẽ có những biến đổi nhất định.

Ở các thiếu niên có tổn thương thực thể hệ thần kinh trung ương, các rối loạn trí tuệ có thể được phục hồi tương đối, nhưng hiện tượng mệt mỏi và rối loạn hành vi lại tăng cường.

Nếu trẻ bị động kinh từ nhỏ và không được điều trị kịp thời, thì vào tuổi thiếu niên, các khiếm khuyết trí tuệ, sự thay đổi nhân cách, biểu hiện sự dữ tợn càng tăng hơn.

Sự phát triển tính cách mạnh mẽ thái quá của trẻ trong các tình huống không thuận lợi đều có thể phát triển theo hướng xấu và chuyển thành bệnh thái nhân cách.

“Theo chúng tôi, đấy là những khó khăn “sinh lý”, bình thường trong phát triển của trẻ, nhưng nếu không biết hay không tạo điều kiện kiểm soát được sự tiến triển của chúng thì hậu quả là các hành vi hư hỏng, các phản ứng không phù hợp về đạo đức, lối sống của trẻ có điều kiện thuận lợi để phát sinh và phát triển” - PGS.TS Võ Thị Minh Chí cho hay.

Giáo dục trẻ thiếu niên: Không chỉ nên “bàn giao” các kỹ năng sống

Cho rằng, những đặc điểm tâm - sinh lý đặc trưng của tuổi thiếu niên như trên liên quan nhiều hơn cả đến bậc đầu của tuổi thiếu niên, theo PGS.TS Võ Thị Minh Chí, ở bậc sau của giai đoạn lứa tuổi này, do sự phát triển cao hơn của ý thức và tự ý thức hành vi của các em ít nhiều cũng được “lý trí ” điều khiển, mặc dù kinh nghiệm sống của các em còn ít.

Như vậy, có thể thấy rằng, giáo dục trẻ thời điểm bậc đầu tuổi thiếu niên tuy không phải là khó nhưng cũng không đơn giản vì có nhiều yếu tố trong phát triển “hướng” trẻ dễ rơi các trạng thái bất lợi;

Mặt khác, do ở tuổi thiếu niên, cơ chế bù trừ chức năng hình thành chưa đầy đủ, nên dễ dẫn đến các hành vi lệch lạc (trong đó, kể cả hành vi vi phạm pháp luật).

Nhưng tất cả những “biến đổi” nêu trên mang tính chất lứa tuổi nên bất cứ trẻ - thiếu niên nào cũng phải trải qua (chỉ với mức độ ít hay nhiều mà thôi). Và vì vậy, chúng được xếp vào các đặc điểm “sinh lý”, bình thường, chứ không phải bệnh lý.

Quá trình biến đổi tâm - sinh lý của trẻ ở giai đoạn tuổi thiếu niên có để lại “dấu vết” hay không, phụ thuộc rất chặt chẽ vào điều kiện giáo dục, hoàn cảnh gia đình, nhà trường, môi trường xã hội mà trẻ đang sống và sự tích cực hoạt động của chính bản thân đứa trẻ (vươn lên tự điều chỉnh và điều chỉnh các đặc điểm nhân cách chưa phù hợp của mình).

Trong điều kiện trẻ được quan tâm đầy đủ, hỗ trợ đúng thời điểm cần thiết, giáo dục tế nhị, thậm chí, lệch lạc hành vi, nếu được phát hiện sớm, điều chỉnh kịp thời thì đứa trẻ hoàn toàn có cơ hội vượt qua giai đoạn đầy khó khăn này để phát triển bình thường.

Trong nhiều năm gần đây, sự quan tâm giáo dục trẻ em nói chung, trẻ - thiếu niên nói riêng, được thể hiện qua các chương trình “giáo dục kỹ năng sống” cho chúng.

PGS.TS Võ Thị Minh Chí cho rằng, đây là sự quan tâm cần thiết, giúp cho trẻ biết tiếp cận và xử lý với các tình huống “thật” của thực tế, nhất là trong bối cảnh hội nhập như hiện nay.

Tuy nhiên, các kỹ năng ứng phó với các tình huống của cuộc sống dù được được sử dụng (làm chủ linh hoạt) đến đâu thì cũng chỉ là công cụ để thực hành. Do vậy, nếu chỉ trang bị cho trẻ các công cụ đó trong khi các em còn thiếu hiểu biết, thiếu kinh nghiệm sống thì việc sử dụng nó không thể không tránh khỏi sai sót, thậm chí dẫn đến “hậu quả” khó lường.

Kết quả dễ nhận thấy đầu tiên dễ quan sát thấy là trẻ tự “thoả mãn” với cách làm của mình, chưa hiểu hết được tác dụng lâu dài của cách giải quyết tình huống như vậy.

Chính vì thế, cùng với việc “bàn giao” các kỹ năng sống cho trẻ, các nhà làm và quan tâm đến công tác giáo dục không thể bỏ qua giáo dục giá trị sống cho các em.

Từ hiểu biết và có thái độ đúng, trân trọng với các giá trị của cuộc sống và của bản thân, lại được trang bị thêm cách xử lý linh hoạt trong các tình huống thực tế cụ thể, trẻ mới có “đủ bản lĩnh” đương đầu với cuộc sống theo nghĩa “cao thượng” của nó.

Khi các em ít nhiều hiểu được “chân” giá trị của cuộc sống, của truyền thống gia đình… và của chính bản thân, hành vi của trẻ sẽ được hướng đạo theo giá trị mang ý nghĩa “vì xã hội”.

Nói như vậy nghĩa là, việc học và giáo dục của môn đạo đức với nội dung giáo dục giá trị sống cho học sinh trở nên cấp thiết, quan trọng hơn bao giờ hết.

Không nên (nếu như không nói là không được) thay thế (dưới mọi hình thức) nội dung của môn giáo dục đạo đức thành giáo dục kỹ năng sống. Cách làm như thế này không phải là cách giáo dục “từ gốc”.

“Vấn đề cần phải suy nghĩ là làm thế nào để việc giáo dục giá trị sống không trở thành một mớ lý thuyết “giáo điều”, nhàm chán, gây cảm giác khó chịu cho trẻ” - PGS.TS Võ Thị Minh Chí đặt vấn đề.         

Bí quyết “vực dậy” học sinh yếu Tiếng Anh


Cô Mai Thị Bích Hạnh - Trường THPT Cheguevara (Bến Tre) chia sẻ bí quyết “vực dậy” những học sinh yếu Tiếng Anh ở cả 4 kỹ năng.

Lấp “hổng” từ vựng

Đa số học sinh không biết cách học từ vựng, không biết từ loại của từ, học mà không nhớ rõ nghĩa, hoặc nhớ nghĩa mà không thuộc từ.

Đối với học sinh nhóm này, yêu cầu các em mỗi ngày học thuộc ba từ vựng mới ( phía sau SGK, theo đơn vị bài học mà giáo viên đã cho biết cách đọc).

Vào 15 phút đầu giờ, giáo viên nhờ cán sự bộ môn và một số học sinh giỏi trong lớp đi kiểm tra những em yếu từ vựng này và báo kết quả lại cho giáo viên.

Đến ngày học phụ đạo lần sau, sẽ kiểm tra tất cả các từ vựng mà đã yêu cầu các em học trong một tuần.

Làm được như thế, đối với một em chịu học từ vựng một cách nghiêm túc thì nhanh chóng lượng từ vựng trong trí nhớ của các em sẽ được nâng lên.

Nâng kỹ năng đọc

Với đối tượng yếu kỹ năng đọc, giáo viên phải có kế hoạch dạy cho các em đó trong tiết kỹ năng đọc.

Có nhiều cách để hoàn thiện kỹ năng này. Trong phần đọc để tìm hiểu bài, giáo viên có thể cho học sinh yếu kém tham gia bình thường, nhưng chỉ hỏi những câu hỏi dễ và gần gũi để các em trả lời được.

Đồng thời, chỉ các em kĩ năng đọc hiểu (đọc câu hỏi, rà vào đoạn lấy thông tin và trả lời).

Lưu ý khi dạy kỹ năng viết

Khi dạy kỹ năng viết giáo viên cần lưu ý đến các em yếu kém. Ví dụ khi giáo viên nêu yêu cầu biến đổi từ cấu trúc: “ Though mệnh đề ” sang cấu trúc “In spite of N/V.ing”, đối với học sinh yếu kém, giáo viên cho nhiều câu ví dụ, rồi cho công thức, yêu cầu các em lần lượt lặp lại công thức; sau đó cho các bài tập đơn giản (viết lên bảng hoặc photo ).

Giáo viên yêu cầu học sinh đọc câu của mình làm, những học sinh khác nghe và lặp lại. Đến khi biết chắc là học sinh làm đúng câu đó, giáo viên cho một học sinh lên viết câu đó.

Cứ như thế, có sự giúp đỡ của giáo viên, học sinh sẽ quen và kỹ năng viết của các em được cải thiện dần.

Biện pháp với học sinh yếu ngữ pháp

Trong một tiết học phải cho tất cả học sinh hoạt động, bằng nhiều cách lôi cuốn các em vào các hoạt động học tập, tránh tình để học sinh yếu, kém ngoài lề.

Ví dụ, tiết học “Language Focus”, phần bài tập nên phân ra cho từng đối tượng học sinh. Bài luyện tập khó thì yêu cầu những học sinh khá giỏi, bài tập vừa thì yêu cầu những em trung bình, bài tập dễ thì yêu cầu học sinh yếu kém.

Giáo viên cũng chú ý không tiếc lời khen ngợi học sinh, nhất là những học sinh yếu kém. Sự khích lệ khéo léo, kịp thời đối với những tiến bộ của các em dù là nhỏ cũng đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc phụ đạo học sinh yếu (chiếm khoảng 20% cho sự thành công), từ đó tạo cho các em sự tự tin vào bản thân và hứng thú trong học tập.

Những lưu ý khi lấp hổng kiến thức

Bù lấp kiến thức cơ bản cho học sinh yếu kém là rất cần thiết để các em này kịp thời hòa nhập với lớp.

Hệ thống kiến thức phải đi từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp dựa trên chuẩn kiến thức, nói cách khác, cần giúp học sinh nắm được kiến thức cơ bản, trọng tâm của từng bài.

Mỗi bài học cần xây dựng một số câu hỏi then chốt nhằm khai thác những kiến thức trọng tâm của bài.

Giáo viên nên tăng cường sử dụng đồ dùng dạy học, ứng dụng CNTT, như sử dụng máy chiếu để đưa ra các dạng bài luyện tập, cách này cũng tiết kiệm tiền photo tài liệu cho học sinh…

Giáo viên cho học sinh làm thêm bài tập ngữ pháp để nắm vững cấu trúc câu; luyện học sinh các kỹ năng thông qua nhiều dạng bài tập, thường xuyên kiểm tra từ vựng.

Đồng thời, dạy học sinh cách học, trong đó có phương pháp tự học là yêu cầu bắt buộc luôn phải đặt ra trong mỗi giờ lên lớp. Dạy cách học từng phần, từng nội dung, từng bài; biết cách ghi nhớ, ghi nhớ có chọn lọc, nhớ để hiểu và hiểu giúp ghi nhớ dễ hơn, sâu hơn lâu hơn.

Học sinh phải biết cách xây dựng câu hỏi để tự trả lời và nhờ người khác trả lời, luôn đặt ra câu hỏi “tại sao?” để tự trả lời, trước một vấn đề mới, vấn đề nghiên cứu, trước một lời giải hay cách giải quyết của bản thân và người khác.

Giáo viên cũng lưu ý giúp học sinh nâng cao năng lực khái quát hóa, tổng hợp trong học và tự học, biết sử dụng phương pháp xây dựng “Cây kiến thức” để củng cố, hoàn thiện kiến thức kĩ năng.

Đồng thời, cho học sinh làm việc nhiều hơn, tăng cường bài tập vận dụng kiến thức, bài tập rèn luyện kiến thức, bài tập rèn luyện kĩ năng thích hợp cho các đối tượng.                      

Gia đình là gốc rễ nuôi dưỡng nhân cách


Khi bàn đến vai trò của gia đình, nhiều nhà giáo dục nhận định nhân tố này chính là gốc rễ cho sự hình thành và phát triển nhân cách con người.

Có người lại cho rằng, đó là nhân tố chủ đạo, điều này cũng không sai. Bởi, một con người tốt hay chưa tốt thì đều có sự ảnh hưởng nhất định từ môi trường gia đình. Một đứa trẻ khi sinh ra, môi trường đầu tiên phải từ chính gia đình của mình, gia đình tốt thì cá nhân tốt, gia đình xấu thì cá nhân đó cũng lệch lạc, méo mó. Sự ảnh hưởng của đứa trẻ ngay từ những năm tháng đầu đời không ai khác là từ gia đình, đó là sự tác động từ cha mẹ, ông bà cũng như các thành viên khác.

Trải qua những năm tháng đầu đời, khi đứa trẻ biết tham gia vào môi trường xung quanh, ý thức bắt đầu phát triển và dần dần khẳng định được giá trị cá nhân trong gia đình và xã hội - tất cả điều đó, đầu tiên phải từ mỗi gia đình. Nếu như cha mẹ biết chăm sóc, nuôi dưỡng, uốn nắn, sửa chữa khuyết điểm ngay từ nhỏ thì trẻ sẽ rất ít có cơ hội bị nhiễm thói hư, tật xấu từ xã hội. Ngược lại, nếu như thiếu sự chăm chút từ cha mẹ, cùng với đó là những bất hòa, xung đột trong gia đình thì đều để lại dấu ấn, vết hằn trong tâm của mỗi đứa trẻ, đó cũng là mầm mống của những hành vi lệch lạc sau này.

Theo các nghiên cứu của các nhà tội phạm học, những đứa trẻ hư phần lớn được sinh ra ở những gia đình có vấn đề (xung đột, bạo lực, khuyết thiếu…). Vì thế, vai trò của gia đình cũng như giáo dục gia đình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong sự trưởng thành của mỗi cá nhân. Gần đây, báo chí cũng đã phản ánh nhiều về tình trạng: Vợ giết chồng, chồng giết vợ; con giết cha mẹ; cha mẹ giết con, hay hàng loạt những vụ bạo lực, ly hôn… Nhưng đó không phải là bức tranh toàn cảnh của xã hội, mà chỉ là những thiểu số, phản ánh một bộ phận trong đại gia đình Việt Nam đang biết giữ gìn và phát huy những giá trị tốt đẹp.

Tuy nhiên, phải nói rằng, vai trò, chức năng của gia đình hiện nay có phần sa sút: Lối sống thực dụng, coi trọng tiền bạc hơn tình cảm, trách nhiệm, nghĩa vụ đang ngày càng len lỏi trong các gia đình. Do đó, mỗi người chúng ta cần phải hướng về gia đình, thấy rõ vai trò, chức năng của gia đình và thể hiện trách nhiệm với chính gia đình của mình. Gia đình là tế bào của xã hội, một tế bào khỏe mạnh thì cơ thể mới phát triển tốt.

Mỗi công dân muốn cống hiến, muốn phụng sự Tổ quốc tốt thì đầu tiên phải có tình yêu thương từ gia đình. Bởi vậy, nghị quyết Trung ương 8 (khóa XI) đã nhấn mạnh: “Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả”. Gia đình luôn là nền tảng, là gốc rễ của nhân cách con người.

Câu chuyện bó đũa


Ngày xưa, có một người nhà giàu, sanh được năm người con. Vì giàu có nên những người con của ông có một đời sống sung sướng thừa thãi về vật chất.

Nhưng chuyện đời thường vốn vô cùng. Vì thế, có một, các con ông muốn có hai và cứ thế tánh đua đòi lâu dần thành thói quen, đến lúc không tự chủ được thì đã trở thành lòng tham vọng. Càng ngày, lòng tham vọng của con người càng nhiều và lan ra trên mọi bình diện. Do đó, họ không biết thế nào là đủ nên lúc nào cũng khổ tâm vì luôn nghĩ đến sự hơn thua và ganh tị lẫn nhaụ Đến khi khôn lớn, cả năm người con nhờ tiền của cha mẹ nên đều giàu có. Tuy mỗi người một cơ ngơi, nhưng vẫn giữ thói ganh ghét tị hiềm cãi cọ nhau về những của cải mà họ có. Nhìn cảnh các con không hòa thuận, người cha buồn lắm. Ông cố gắng khuyên bảo nhưng dù ông có cố gắng thế nào, các con ông cũng không bỏ được lòng hiềm kỵ lẫn nhau làm ông rất đau lòng.

Sau một thời gian ngã bịnh, ông biết rằng mình không còn sống được bao lâu nữa. Ông cho gọi các con đến bên giường và bảo gia nhân đem đến cho ông hai bó đũa. Các con ông còn đang nhìn nhau ngơ ngác không hiểu người cha có ý định gì thì ông lấy một bó đũa, đưa cho mỗi người một chiếc và bảo :

- Các con mỗi đứa lần lượt bẻ chiếc đũa này và cho cha biết kinh nghiệm về việc các con làm dễ hay là khó.

Ông vừa dứt lời, trong chớp mắt, năm người con bẻ năm chiếc đũa thật dễ dàng.

Nhìn những chiếc đũa gãy đôi, gãy ba, ông im lặng và các con ông cũng yên lặng đợi chờ. Một lát sau, ông đưa nguyên bó đũa cho người con cả và dịu dàng nói:

- Tốt. Các con đã thành công trong việc bẻ một chiếc đũa. Bây giờ, các con lại thay phiên nhau bẻ nguyên cả bó đũa này cho cha xem.

Người con trưởng cầm bó đũa ra sức bẻ. Anh vận dụng sức mạnh đến nỗi mặt mũi đỏ gay nhưng không làm cho bó đũa gẫy được dễ dàng. Chờ đến lúc anh chịu thua, người cha bảo người con thứ hai tiếp tục. Cũng như người con lớn, người con thứ hai không bẻ được và chịu thua. Ông kiên nhẫn chờ đến khi người con thứ năm bỏ cuộc mới ôn tồn nói:

- Đó, các con xem, thế nào là sức mạnh của sự đoàn kết. Nếu các con cứ tiếp tục hiềm tị chia rẽ nhau thì các con cũng lẻ loi và yếu đuối không khác gì một chiếc đũa và các con sẽ bị kẻ thù bẻ gãy dễ dàng. Nhưng nếu các con biết thương yêu đoàn kết lại với nhau như bó đũa thì không một sức mạnh nào bẻ gãy được các con.

Năm người con ông hiểu ý cha và bài học ông vừa dạy. Cảm động và hối hận vì ăn ở với nhau không phải rồi còn làm cha buồn, các con ông ôm lấy ông vừa khóc, vừa hứa là từ nay về sau sẽ bỏ thói tị hiềm ích kỷ để yêu thương đoàn kết với nhau.

Sau đó người cha mất đi. Năm người con vâng lời cha dạỵ. Họ rất đoàn kết và thương mến lẫn nhau. Đời sống gia đình họ rất hoà thuận và không một ai có thể cạnh tranh được với sự giàu mạnh trong việc làm ăn buôn bán của gia đình họ.